Ποιος ο λόγος για μία ακόμα ερμηνεία των εικόνων;

Στις  αρχές  του  2016  κυκλοφόρησε  από  τις  εκδόσεις  Γρηγόρη  το  νέο  βιβλίο  του  συντηρητή  εικόνων,  δοκιμιογράφου και μεταφραστή Σπυρίδωνος Μαρίνη,  «Ερμηνεύοντας την εικόνα».
Το  βιβλίο  περιέχει  επτά  κεφάλαια:  1)  «εικόνα  και  προσευχή»,  2)  «ο  όρος  εκκλησιαστική  ζωγραφική»,  3) «η σημασία και το περιεχόμενο της εικόνας», 4) «η  θεολογία και η αισθητική της εικόνας», 5) «η κρητική  σχολή  ­  μία  ιστορικοθεολογική  προσέγγιση»,  6)  «ο  τρόπος  που  μας  αποκαλύπτεται  το  πρόσωπο  ενός  αγίου» και 7) «η θεολογία της εικόνας του Νυμφίου».  Πλην  του  τελευταίου  κεφαλαίου  όλα  τα  προηγούμενα  είχαν  αποτελέσει  θέματα  ομιλιών  σε  διάφορες  περιστάσεις,  τόσο  στην  Ελλάδα  όσο  και  στο  εξωτερικό  (Μαυροβούνιο).

Ο  συγγραφέας  γράφει  στον  πρόλογο  του  έργου,  ότι  «ως  μελετητής  και  συντηρητής των εικόνων καταθέτει εδώ την προσωπική του σχέση με τις εικόνες και  την τέχνη τους. Κατά την διάρκεια πολλών χρόνων προσπάθησε να υπογραμμίσει τον  εκκλησιαστικό και ευχαριστιακό χαρακτήρα της ορθόδοξης εικόνας. Η εικόνα, όπως  την διδάχθηκε και  την διακονεί για περίπου  τριάντα χρόνια μέχρι σήμερα, αποτελεί  για  εκείνον  πρώτα  ένα  σημείο  «προσωπικής  συνάντησης»  μέσα  στο  χώρο  της  ορθόδοξης πίστης και δευτερευόντως ένα αντικείμενο μελέτης και διακονίας. Κοινή  συνισταμένη  που  διατρέχει  και  ενώνει  εσωτερικά  όλα  τα  κείμενα  της  παρούσας  έκδοσης, είναι η αναζήτηση του νοήματος της ιερής μας τέχνης, αλλά και της θέσης  της  μέσα  στη  ζωή  του  σημερινού  ανθρώπου.  Τέλος,  εύχεται  το  παρόν  έργο  ν’  αποτελέσει  για  όλους  τους  αναγνώστες  του  έναν  οδηγό  επανεύρεσης  του  ζωοποιού  μηνύματος της εικόνας.»

Πράγματι,  η  ερμηνεία  των  εικόνων  εγκλωβίζεται  πολλές  φορές  μέσα  στις  εκάστοτε επιστημονικές αναλύσεις, άλλοτε της αρχαιολογίας, άλλοτε της φιλοσοφίας  (αισθητικής) κι άλλοτε σε μία θεωρητική θεολογική ανάλυση χωρίς να συνδέεται με  την ίδια την εικαστική πράξη και την σχέση του πιστού με την εικόνα. Αυτό έχει ως  αποτέλεσμα οι πιστοί που δεν μπορούν να προσεγγίσουν τις επιστημονικές αναλύσεις να  αγνοούν  το  απλό  όσο  και  βαθύ  εκκλησιαστικό  νόημα  των  εικόνων,  της  προσκύνησης  αλλά  και  της  θέσης  της  εικόνας  μέσα  στη  ζωή  τους. Έτσι,  η  εικόνα  αποσυνδέεται από τον χώρο της προσευχής και γίνεται ένας διακοσμητικός πίνακας.  Θεωρούν, ότι η εκκλησιαστική ζωγραφική αποτελεί μία έκφραση (π.χ. θρησκευτική)  της  κοσμικής  ζωγραφικής.  Ότι  το  περιεχόμενο  της  εικόνας  είναι  μία  ατομική  έμπνευση του ζωγράφου. Ότι η αισθητική της εικόνας είναι μία φιλοσοφία (π.χ. του  υψηλού  ή  της  πλατωνικής  μεταφυσικής).  Πολλοί  πάλι  πιστεύουν,  ότι  οι  λεγόμενες  σχολές  της  εικόνας,  όπως  η  κρητική, είναι  ένα  φαινόμενο  ιστορικό  που  μπορεί  να  ερμηνευτεί  μονοδιάστατα  κάτω  από  το  πρίσμα  του  ιστορικισμού  της  ιστορίας  της  τέχνης. Κι ακόμα, ότι το πρόσωπο ενός αγίου μέσα στην εικόνα δεν μπορεί να μας πει  τίποτα για την δική μας την προσωπική, πνευματική ζωή.

Σ’ όλα αυτά τα θέματα ο συγγραφέας προσπαθεί να μας δείξει, ότι:

1 ον)  η  εικόνα  συνδέεται  με  την  προσευχή  και  κατ’  εξοχήν  την  ευχαριστιακή  προσευχή  την  οποία  αντανακλά.  Η  εικόνα  αποτελεί  απεικόνιση  της  Βασιλείας  του  Θεού.

2 ον)  η  τέχνη  της  εικόνας  διαχωρίζεται  σαφώς  από  την  κοσμική  ζωγραφική, διότι  αποτελεί  εικόνα  της  μέλλουσας  Βασιλείας  του  Θεού  κι  όχι  της  παρούσας  2 κατακερματισμένης  από  την  φθορά  και  τον  θάνατο  ζωής.  Αν  αρνηθούμε  τον  τίτλο  αγιογραφία, που  ταυτίζεται  με  την  τέχνη  της  παραδοσιακής  εικόνας, μπορούμε  να  ταυτίζουμε  την  κοσμική  ζωγραφική  ως  «ζωγραφική»  και  την  αγιογραφία  ως  «Ζωγραφική».  Η  ζωγραφική  (κοσμική)  μας  δείχνει  την  ζωή  που  οδηγείται  στον  θάνατο, ενώ η Ζωγραφική (αγιογραφία) μας δείχνει την αιώνια Ζωή που μας χαρίζει  ο Χριστός.

3 ον)  Το  περιεχόμενο  της  εικόνας  περιλαμβάνει ακριβώς  τα  πρόσωπα  εκείνα  στα  οποία  η  αιώνια  αυτή  Ζωή  του  Χριστού  φανερώθηκε  κι  έγινε  για  όλους  μας  πραγματικότητα. Η  εικόνα μας φανερώνει  την ιστορία  της Εκκλησίας, δηλαδή  τους  αγίους, καθώς κι όλα εκείνα τα γεγονότα επέμβασης του Θεού μέσα στην ανθρώπινη  ιστορία,  όπως  είναι  η  Γέννηση  του  Κυρίου,  τα  θαύματά  του,  η  ένδοξη  και  πάλι  παρουσία Του.

4 ον)  Η  αισθητική  της  εικόνας  δεν  μπορεί  να  είναι  μία  φιλοσοφική  ιδέα.  Αισθητική  της  εικόνας  είναι  μία  εμπειρία,  είναι  μία  θεοφάνεια,  γι’  αυτό  και  η  αισθητική της εικόνας ταυτίζεται με την θεολογία της. Δεν μπορούμε, ως πιστοί, να  μιλάμε  επομένως  για  αισθητική  της  εικόνας, αλλά  για  θεολογία  της  εικόνας.  Η  παρουσία του Αγίου Πνεύματος μέσα στην Εκκλησία δεν είναι μία φιλοσοφική ιδέα  αλλά μία θεία πραγματικότητα, μία θεοπτεία.

5 ον)  Αυτό  που  ονόμασαν  οι  γάλλοι  βυζαντινολόγοι  κρητική  σχολή  των  εικόνων  δεν  είναι  κάτι  διαφορετικό  από  την  προηγούμενη  ορθόδοξη  εικονογραφία,  ούτε  και  διαμορφώνεται  λόγω  ιστορικών  ή  ψυχολογικών  συνθηκών  (λόγω  της  Πτώσης  της  Πόλης).  Είναι  ένα  χαρακτηριστικό  των  εικόνων  που  αντανακλά  την  θεολογία  της  Εκκλησίας,  την  εμπειρία  της  άκτιστης  χάρης  του  Θεού  πάνω  στον  άνθρωπο. Είναι η θεολογία των ησυχαστών Πατέρων της Εκκλησίας που εκφράζεται  εικαστικά και γίνεται τέχνη λατρευτική, τέχνη λειτουργική.

6 ον)  Το  πρόσωπο  ενός  αγίου  μάς  διδάσκει  τον  τρόπο  δια  του  οποίου  μεταβαίνουμε  από  το  κατ’  εικόνα  στο  καθ’  ομοίωσιν.  Η  εικόνα  είναι  ένα  είδος  θεοδρομίας, ένας τρόπος με τον οποίο πλησιάζουμε και ενωνόμαστε με τους αγίους,  γινόμαστε  ένα  σώμα.  Η σχέση  αυτή  είναι  ένας  ιδιαίτερος  τόπος  καρδιακής  συνάντησης  του  ανθρώπου  με  τον  Θεό,  ένας  ενδόμυχος,  προσωπικός  χώρος  που  δημιουργείται μόνο μέσα στην προσευχή, ιδιαίτερα δε στην ευχαριστιακή, εκεί όπου  όλα ενώνονται στο πρόσωπο του Χριστού. Τέλος,

7 ον)  η  εικόνα  του  Νυμφίου  Χριστού  είναι  μία  πασχαλινή  εικόνα,  μία  χαρούμενη εικόνα που μας μυεί στη χαρά της Ανάστασης. Ο Νυμφίος δεν είναι μια  εξωτερική  ιδιότητα  του  Χριστού,  ένα  βασιλικό  αξίωμα  και  τιμή,  αλλά  μια  βαθιά  υπαρξιακή  κατάσταση. Νυμφίος  είναι  ένας  τρόπος  ύπαρξης:  να  υπάρχεις  μέσα  από  την ελευθερία  της αγάπης ή να μην μπορείς να ζήσεις χωρίς να αγαπάς. Να γιατί η  Ορθόδοξη  εικόνα  του  Νυμφίου ως  άκρα ταπείνωσις δεν  είναι  απλά  μία  συνοπτική  εικόνα  των  Παθών  ή  της  Αποκαθήλωσης  του  Κυρίου  μας,  αλλά μία  κατεξοχήν  αναστάσιμη  εικόνα, μία  εικόνα δόξας και θριάμβου για  την Εκκλησία. Στη θέα  του  νεκρού Ιησού,  η Εκκλησία  αναγνωρίζει  τον  Σωτήρα  της,  τον  Νυμφίο  της, Εκείνον  που  αναστήθηκε  καταλύοντας  τη  δύναμη  του  θανάτου.  Βλέπει  τον  Βασιλέα  της  Δόξης.

Το βιβλίο Ερμηνεύοντας την εικόνα του Σπυρίδωνος Μαρίνη πιστεύουμε, ότι  αποκαλύπτει  τον  τρόπο  με  τον  οποίο  βλέπει  η Εκκλησία  την  εικόνα  μέσα  από  την  εμπειρία της κι όχι μέσα από τις προσωπικές ερμηνείες των μελών της, επιστημόνων  ή καλλιτεχνών.

Εκδόσεις ΓΡΗΓΟΡΗ.

0 Comments

Leave a reply

©2019 Eikonografies.com - Community & Media Όροι χρήσης | Cookies | Επικοινωνία | Design and Development by Studio el Greco

Αλλάξαμε όνομα και μεταφερθήκαμε.

 

Ελάτε στο el Romio ή απλά στο Ρωμηός

Στις Εικονογραφίες χρησιμοποιούμε cookie προκειμένου να μπορούμε να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία. Μάθετε περισσότερα  OK!

©2016 Eikonografies.com - Community & Media

Αλλάξαμε όνομα και μεταφερθήκαμε.

 

Ελάτε στο el Romio ή απλά στο Ρωμηός

Στις Εικονογραφίες χρησιμοποιούμε cookie προκειμένου να μπορούμε να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία. Μάθετε περισσότερα  OK!

©2016 Eikonografies.com - Community & Media

or

Log in with your credentials

Forgot your details?